Kalendarz wydarzeń
z cyklu Góry dla Seniorów... i nie tylko
Małopolskim Szlakiem Frontu Wschodniego I wojny światowej
08.11.2025
„Nie płaczcie, że leżymy tak z dala od ludzi,
a burze już nam nieraz we znaki się dały,
wszak słońce co dzień rano tu nas wcześniej budzi
i wcześniej okrywa purpurą swej chwały”.
(Inskrypcja z cmentarza na Rotundzie)
PROGRAM
Sobota, 08.11.2025
Wyjazd:
6:00 – Bochnia - miejsce odjazdu - z przystanku: PLAC PUŁASKIEGO (koło Sądu) lokalizacja
Brzesko - opcjonalnie - (proszę zgłaszać przy zapisie)
W programie wycieczki:
-
cmentarze wojenne:
- w Łużnej (nr 122 i 123),
- na Przełęczy Małastowskiej (nr 60)
- na Rotundzie - 771 m n.p.m. (nr 51)
-
Muzeum PTTK w Gorlicach – z ekspozycją dotyczącą tzw. operacji gorlickiej z maja 1915 roku
-
wycieczka piesza na Rotundę (771 m n.p.m.) odległość: ok. 8 km - w górę: 307 m, w dół: 307 m - czas przejścia: 2,5 h - punktów do GOT: 9
-
pałac Długoszów w Gorlicach – Siarach w tym: zwiedzanie, obiad lub grill oraz biesiada turystyczna z piosenkami legionowymi – każdy uczestnik wycieczki otrzyma okolicznościowy śpiewnik).
-
konkursy z cennymi nagrodami.
Powrót: około 20:00
Koszt uczestnictwa: 90 zł
Zniżka: - 5 zł dla osób uprawnionych do zniżek (renciści, emeryci, uczniowie, studenci)
W tej kwocie zapewniamy:
-
- opiekę przewodnika (RR);
-
- transport autokarem, opłaty drogowe, parkingowe;
-
- bilety wstępu
-
- zwiedzanie + ciepły poczęstunek
-
- nagrody za udział w konkursach,
Uwaga:
-
Wycieczka w specjalnej cenie, współfinansowana przez Powiat Bocheński
KONTEKST HISTORYCZNY WYCIECZKI
28 lipca 1914 roku wybuchła I wojna światowa. Pierwszy rok jej trwania w Galicji Zachodniej zaznaczył się nieprzerwanym pasmem walk armii rosyjskiej i austro-węgierskiej. Rosyjski „walec parowy” parł na zachód, zajmując kolejne obszary Galicji. W listopadzie 1914 roku front zbliżył się pod sam Kraków, Rosjanie zajęli okolice Bochni i Wieliczki i szykowali się do ataku na Kraków. I wtedy nastąpił przełom.
W dniach 2–12 grudnia 1914 została stoczona bitwa pod Limanową (zwana operacją łapanowsko-limanowską), zakończona strategicznym zwycięstwem wojsk austro-węgierskich. W jej wyniku front walk został przesunięty na linię Dunajca i Białej, aż do maja 1915 roku prowadzona była na tej linii wojna pozycyjna. W maju 1915 roku front ten został przełamany przez armię austriacką zaplanowanym, decydującym atakiem w okolicach Gorlic.
Cmentarze wojenne
Zaciekłe walki jakie toczyły się w Galicji Zachodniej latach 1914 – 1915 przyniosły setki tysięcy ofiar. Kiedy front przesunął się w czerwcu 1915 roku jeszcze dalej na wschód, w Wiedniu zapadła decyzja o konieczności budowy cmentarzy dla pośpiesznie chowanych poległych. W listopadzie 1915 roku powołano IX Wydział Grobów Wojennych (Kriegsgräberabteilung), który obejmował wszystkie miejsca walk armii austro-węgierskiej. Galicję podzielono na trzy strefy, jedną z nich stał się krakowski Oddział Grobów Wojennych. Ten z kolei podzielono na dziesięć okręgów cmentarnych. Każdy okręg miał swojego kierownika-architekta, którego charakteryzował indywidualny styl. Architektura tych obiektów cmentarnych jest wyjątkowa, każdy cmentarz jest inny. Ewenementem na skalę światową jest fakt, że na cmentarzach pochowano żołnierzy wszystkich walczących stron, a nie wyłącznie poległych własnej narodowości. W założeniu, wszyscy polegli żołnierze – bez względu na przynależność do armii – mieli być traktowani jak bohaterowie. Dowódcą krakowskiego Oddziału Grobów Wojennych został Rudolf Broch, wówczas kapitan, sprawny organizator i esteta, który umiejętnie dobierał sobie utalentowanych współpracowników spośród projektantów, architektów, malarzy, rysowników i rzeźbiarzy, a także inżynierów budownictwa, fotografów, ogrodników i rzemieślników. Organizowano konkursy wewnętrzne na najlepszy projekt, a także na poszczególne elementy wystroju cmentarza. Pozyskiwano grunty pod budowę, organizowano materiały, ekshumowano zwłoki, ewidencjonowano je, zmagano się z niewielkim budżetem i szybko upływającym czasem. W rezultacie pod nadzorem Brocha powstały cmentarze o wysokim poziomie artystycznym, wybudowane w rekordowym tempie dwóch lat. Wszystkie zaprojektowane zostały według określonego porządku: z pomnikiem centralnym, symetrycznie rozmieszczonymi grobami, ścieżkami, ogrodzeniem i prowadzącą na teren cmentarza bramką oraz umiejętnie wkomponowaną roślinnością. Na terenie Małopolski i Podkarpacia znajduje się obecnie około 400 cmentarzy wojennych. Wiele z nich uznane jako zabytki, w ostatnim czasie, poddano renowacji. Są one nieodłącznym elementem krajobrazu m.in. Beskidu Niskiego i Pogórza Karpackiego. Ukryte w zagajnikach, pośród drzew czy łąk, upamiętniają żołnierzy poległych na tych ziemiach i są niemym świadkiem wydarzeń z początku XX wieku.
W czasie wycieczki odwiedzimy cztery cmentarze:
-
Cmentarze nr 122 i 123 w Łużnej na wzgórzu Pustki. Cmentarz nr 123 jest największą w Galicji Zachodniej nekropolią z czasów I wojny światowej. Stanowi on dzieło architektury cmentarnej o najwyższych wartościach artystycznych. Jego projektantami byli dwaj prekursorzy europejskiego modernizmu: Polak Jan Szczepkowski i Słowak Dušan Jurkovič. W 2016 roku Komisja Europejska dodała go do listy obiektów historycznych będących znakami dziedzictwa europejskiego. Pochowano tu łącznie 1204 żołnierzy, w tym: 912 austro-węgierskich, 65 niemieckich i 227 rosyjskich. Głównym elementem cmentarza jest monumentalna, drewniana kaplica-gontyna, która ma 25 metrów wysokości. W jej kamiennym przyziemiu mieści się kaplica, a nad nią znajduje się wieża o dwóch kondygnacjach.
-
Na położonym poniżej cmentarzu nr 122 pochowano ponadto 154 żołnierzy rosyjskich.
-
Cmentarz wojenny nr 60 na Przełęczy Małastowskiej, który jest jedną z najpiękniejszych nekropolii wojennych. Jego centralną budowlę stanowi drewniana kaplica zwieńczona kompozycją z krzyży i płaskorzeźbą Madonny z Dzieciątkiem. Na cmentarzu spoczywa 174 żołnierzy. Zaprojektowany przez Dušana Jurkoviča.
-
Cmentarz wojenny nr 51 – na szczycie Rotundy (771 m n.p.m.) - uznawany za najpiękniejszy cmentarz w Beskidzie Niskim, z czterema drewnianymi 12-metrowymi wieżami i jedną główną 17-metrową. Na cmentarzu spoczywa 54 żołnierzy w pojedynczych i zbiorowych grobach, w tym 42 austro-węgierskich oraz 12 rosyjskich. Założenie cmentarza zaprojektował Dušan Jurkovič. Cmentarz został zbudowany na odsłoniętym wzgórzu, obecnie kryje się wśród wysokich drzew. Jako pierwszy cmentarz wojenny w 1980 roku, został wpisany do rejestru zabytków. Kilka lat temu został gruntownie odnowiony z funduszy Austriackiego Czarnego Krzyża.
Członkowie PTTK z opłaconą składką mają ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW), pozostałe osoby ubezpieczają się we własnym zakresie.
Zapisując się na Imprezę każdy jej uczestnik akceptuje regulamin!
Wycieczka odbywa się bez względu na warunki atmosferyczne. Organizator zastrzega sobie prawo zmiany trasy w zależności od warunków atmosferycznych.
Numer konta do wpłat:
Bank BNP Paribas SA 09175000120000000038613798
Zapisy oraz dodatkowe informacje w biurze Oddziału PTTK
ul. Oracka 2, 32 –700 Bochnia
tel.793 853 569, e–mail:
Zobacz nasz regulamin uczestnictwa
